Leidt meer kennis tot durzame ontwikkeling?

kennis
Nog niet zo lang geleden was milieubeleid het snelst groeiende onderdeel van het overheidsbeleid. Milieubeleidsplannen werden met brede steun opgezet en grote saneringsoperaties in rap tempo uitgerold. Die daadkracht heeft de laatste jaren echter moeten plaatsmaken voor een aanhoudende discussie over nut en noodzaak van ingrepen die een meer duurzame ontwikkeling tot doel hebben.
Voor een deel is deze opmerkelijke verandering toe te schrijven aan het 'volwassen' worden van milieubeleid. Aanvankelijk werden milieuproblemen beschouwd als een uitslaande brand en was er een breed gedragen milieubeleid nodig om met behulp van snelle en effectieve saneringsoperaties erger te voorkomen.

Inmiddels gaat milieu- en duurzaamheidsbeleid vooral over grote mondiale vraagstukken, zoals het behoud van biodiversiteit en de menselijke beïnvloeding van het klimaat. De effecten van dit soort problemen worden pas over een langere periode zichtbaar en de relatie met het handelen in het hier en nu vraagt om veel inlevingsvermogen. Bovendien blijkt bij de aanpak het niet langer te gaan om relatief eenvoudige saneringsoperaties, maar om ingrijpende aanpassingen van ons collectief gedrag. Daarop wordt heel verschillend gereageerd: met een noodzakelijk geachte en/of gewenste aanpassing van onze levensstijl of juist met een hardnekkig verzet tegen iedere aantasting van verworvenheden.

In opdracht van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid is een poging gewaagd om deze veranderende houding ten opzichte van milieu- en duurzaamheidsbeleid te analyseren vanuit de verschillende nieuwe rollen die de toenemende kennis op dit terrein speelt. In het begin van het milieubeleid was er sprake van een redelijk heldere doel-middel rationaliteit, gebaseerd op (wetenschappelijk) onderzoek naar de causale verbanden tussen milieuproblemen en hun oorzaken. Inmiddels is duidelijk dat milieu- en duurzaamheid - net als veel andere hardnekkige maatschappelijke vraagstukken - een 'wicked' karakter kennen. Er is niet een duidelijke oorzaak of oplossing, maar er bestaan meerdere opvattingen over wat de ernst van de problematiek is en welke oplossingen daarvoor het meest geschikt zijn. En die verschillende opvattingen zijn elk vanuit hun eigen ratio even legitiem.

Deze observaties brengen een andere aanpak van het duurzaamheidsbeleid in beeld. Niet langer relatief eenvoudig gebaseerd op 'evidence based policies' maar veel meer gedreven door erkenning van de onderscheiden ratio's en de verschillende handelingsperspectieven die daaruit voortvloeien. Dat brengt het milieubeleid ook weer terug in de arena waar het thuis hoort, namelijk die van de politiek besluitvorming.

Het volledige document is hier te lezen.